Arnasguneak hizkuntza gutxituen biziberritzean / Territories of Higher Speaker Density in Minoritised Language Communities argitalpena kaleratu da. 2025eko urriaren 16an eta 17an Azpeitian egindako nazioarteko konferentzian aurkeztutako hainbat ponentzia eta gogoetatik abiatuta osatu da lana, eta euskaraz nahiz ingelesez dago eskuragarri. Argitalpenaren helburua da arnasguneek hizkuntza gutxituen biziberritze-prozesuetan duten zeregin estrategikoari buruzko ezagutza egituratzea eta nazioartean zabaltzea.
Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak, Soziolinguistika Klusterrak, Udako Euskal Unibertsitateak eta Coppieters Fundazioak antolatu zuten konferentzia. Topaketak Euskal Herrian arnasguneen inguruan garatutako ikerketa eta hausnarketa nazioarteko beste ildo batzuekin elkarrizketan jartzea izan zuen helburu. Irlanda, Eskozia, Gales, Kanada, Katalunia, Hego Tirol, Voivodna eta Euskal Herriko ikertzaile, teknikari eta erakundeetako ordezkariek hiztun-dentsitate handiko lurraldeen egoera, funtzioak eta etorkizuneko erronkak aztertu zituzten.
Argitalpena ez da konferentziako saioen transkripzio hutsa. Bertan aurkeztutako hainbat eduki berrikusi, garatu eta formatu zientifiko-akademikoan egituratu dira, konferentzian sortutako ideiak eta eztabaidak komunitate zientifiko eta sozial zabalago baten eskura jartzeko. Lana Iñaki Iurrebaso Biterik eta Asier Basurto Arrutik editatu dute, UEUk argitaratu du eta 302 orrialde ditu.
Sei ekarpen, arnasguneen garrantzia hainbat ikuspegitatik aztertzeko
Liburua Mikel Zalbideren lanetik abiatzen da. Zalbidek arnasguneen kontzeptua, ezaugarriak eta euskararen indarberritzean duten garrantzia azaltzen ditu. Liburuan jasotakoa Bat Soziolinguistika Aldizkariaren 110. zenbakian argitaratutako «Arnasguneak. Etorkizuneko erronkak» artikulutik hautatutako pasarteak dira. Arnasguneak hizkuntza gutxitua sozialki nagusi den eremuak dira, eta bertan hizkuntzaren erabilera eta belaunaldiz belaunaldiko transmisioa beste ingurune batzuetan baino modu naturalagoan garatzen dira.
Conchúr Ó Giollagáinek hizkuntza gutxituen komunitate bernakularren biziraupena aztertzen du, gizarte-dinamika eta bizindar etnolinguistikoa erdigunean jarriz. Étienne Lemyrek, berriz, Kanadako eta Quebeceko datuak baliatzen ditu frantses-hiztunen tokiko dentsitateak hizkuntzaren erabileran, transmisioan eta ezagutzan duen eragina azaltzeko.
Elin Haf Gruffydd Jonesek Galesko hiztun-dentsitate altuko, ertaineko eta baxuko komunitateen arteko loturak eta kodependentzia aztertzen ditu, hizkuntza-politikaren eta lurralde-antolaketaren ikuspegitik. Artikuluak Galesko eta Euskal Herriko egoerak elkarrizketan jartzen ditu, eta dentsitate desberdineko eremuen arteko harremanak kontuan hartzeko beharra azpimarratzen du.
Euskal Herriari buruzko bi ikerlanek osatzen dute bilduma. Asier Basurto Arrutik eta Iñaki Iurrebaso Biterik hiztunen bizileku-mugikortasunak eta dentsitate soziolinguistiko desberdineko lurraldeen arteko joan-etorriek euskararen erabileran dituzten ondorioak aztertu dituzte. Iñaki Iurrebasok, bestalde, euskalduntzeak lurraldearen ezaugarri soziolinguistikoen arabera duen inpaktua aztertzen du, eta euskararen indarberritzerako lurralde-estrategia baten beharra proposatzen du.
Ezagutza teorikotik hizkuntza-politiketarako proposamenetara
Argitalpenean bildutako lanek ikuspegi eta metodologia desberdinak erabiltzen dituzte, baina abiapuntu partekatu bat dute: hiztun-dentsitate handiko eremuek lehentasunezko arreta behar dute hizkuntza gutxituen biziberritze-prozesuetan. Eremu horietan hizkuntza-komunitatearen erreprodukzioa, gizarte-garapena eta hizkuntzaren erabilera naturala bermatzea ezinbestekoa da.
Aldi berean, argitalpenak erakusten du arnasguneak ezin direla isolatutako lurralde gisa ulertu. Hiztun-dentsitate baxuagoko eta altuagoko eremuen arteko mugikortasunak, harremanek eta elkarrekiko eraginek hizkuntza-komunitate osoaren bilakaera baldintzatzen dute. Horrenbestez, arnasguneen babesa eta garapena hizkuntza-politika, lurralde-antolaketa, jarduera sozioekonomiko eta gizarte-kohesioarekin lotutako estrategia zabalagoen barruan kokatu behar dira.
Liburua euskararen biziberritzearen inguruan lanean ari diren ikertzaile, teknikari, erakundeetako arduradun eta gizarte-eragileei zuzenduta dago. Nazioarteko ikertzaileentzat ere erreferentzia izan nahi du, arnasguneen, komunitate bernakularren eta hiztun-dentsitatearen inguruan hainbat hizkuntza-komunitatetan garatutako ikerketa-ildoak elkarren artean lotuz.
Argitalpen osoa UEUren argitaletxearen webgunean eskura daiteke. Liburua osorik kontsultatzeaz gain, sei artikuluak banaka deskarga daitezke euskaraz eta ingelesez argitalpenaren webgune akademikoan. Argitalpen osoak DOI identifikatzaile propioa du, baita bertako artikulu bakoitzak ere.
